BBC CYMRU'R BYD - Creu Cenedl

This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage

Hanes
Cofio Cymru
Cymru ar yr Awyr
Taith yr Iaith
Canrif o Brifwyl

BBC Cymru'r Byd
Chwaraeon
Newyddion
Y Tywydd
Pobol y Cwm
Adolygiadau
C2
Llais Llên
Tramor
Gemau
E-gardiau
Radio Cymru

OFF / I FFWRDD

»	Turn ON Troi YMLAEN

»	What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

Dyfodiad y Tuduriaid
a'r Ddeddf Uno

Richard III

Rhyfel y Rhos
Rhwng y 1450au a’r 1480au problem fawr coron Lloegr yw’r ymrafael rhwng llinachau Lancaster a York. Disgynyddion trydydd mab Edward III yw’r Lancastriaid. Y mae’r Iorciaid yn ddisgynyddion, trwy’r Mortimeriaid, ail fab Edward a hefyd ei bedwerydd. Yn 1460 mae Harri VI, wyr Harri IV, yn cael ei ddiorseddu gan Edward IV o linach York. Yn 1485 mae brawd Edward, y trawsfeddiannwr Richard III, yn cael ei ddiorseddu gan y Lancastriad Harri VII. Y mae Harri’n priodi merch Edward IV, ac mae eu mab, Harri VIII, yn cynrychioli’r ddwy linach. Y mae’r ymrafael yn cael effaith fawr ar Gymru. Ar y dechrau, beth bynnag, cadarnle’r Lancastriaid yw Cymru, tra mae’r Mers, yn enwedig arglwyddiaethau’r Mortimeriaid, yn ganolog i uchelgais y Iorciaid. Yn y diwedd, Harri Tudur sy’n cario’r dydd, un o ddisgynyddion Edward III - yn Gymro ar ochr ei fam, ac yn Ffrancwr ar ochr ei dad. Y Tuduriaid felly, a’u cysylltiadau â hen dywysogion Cymru, yw ffocws newydd teyrngarwch yr uchelwyr Cymreig.

Y Tuduriaid
Teulu’r Tuduriaid sy’n llywodraethu Lloegr (a Chymru - ac Iwerddon) o 1485 i 1603. Y mae Harri VII yn dangos rhywfaint o barch tuag at Gymru, ac mae gan ei wyres, Elisabeth I rhywfaint o gydymdeimlad tuag at y wlad hefyd. Efallai mai presenoldeb y Tuduriaid ar orsedd Lloegr yw’r rheswm pam fod y berthynas â’r Saeson yn fwy cymodlon yng Nghymru nag oedd yn Iwerddon. Y brenin sy’n rheoli bron y cyfan o Gymru. Y mae’n cadw Cyngor y Mers, a sefydlwyd yn Llwydlo gan Edward IV; y mae’n dileu bileiniaeth yn y rhan fwyaf o’r gogledd, ond nid yw’n gwneud fawr ddim arall. Y mae ef a’i fab yn dial ar rai o wyr amlwg Cymru, gan gynnwys y teulu Stanley yn y gogledd-ddwyrain, Tý Dinefwr yn y de-orllewin a dug Buckingham yn y de-ddwyrain.

Deddf 1536
Harri'r Wythfed

Y mae’r 1530au yn ddegawd tyngedfennol yn hanes tiriogaethau coron Lloegr. Y mae Harri VIII a’i gynghorwr Thomas Cromwell, yn cefnu ar y Babaeth, gan ei gwneud yn bosib y gallai cymdogion Catholig pwerus fygwth y deyrnas. Trwy ddileu grym y Pab y mae Harri’n dangos pa mor benderfynol ydoedd o gryfhau grym y goron ar hyd a lled ei deyrnas. Mae ei bolisïau tuag at Gymru, yn enwedig dileu pwerau arglwyddi’r Mers, yn rhan o’r un bwriad. Pasiwyd y Ddeddf Uno gyntaf - teitl a ddefnyddiwyd gyntaf yn yr 20fed ganrif - yn 1536. Rhannwyd y Mers yn saith sir: Dinbych, Fflint, Trefaldwyn, Maesyfed, Brycheiniog, Mynwy, Morgannwg a Phenfro. Daw hyn â’r rhaniad rhwng y Dywysogaeth a’r Mers i ben. Cyfraith Lloegr yw unig gyfraith Cymru, ac i’w gweinyddu penodir ynadon heddwch ym mhob sir. Bydd gan Gymru 26 o aelodau i’w chynrychioli yn y Senedd.

Penawdau:

Tudalen cartref
Cyfnodau hanesyddol

About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy