 | LLUN 17eg Tachwedd 2014 Hygyrchedd Geiriau Yn Unig |
| |
| BBC Homepage | | | ||||||||
| |||||||||||
| » | Hanes Cofio Cymru Cymru ar yr Awyr Taith yr Iaith Canrif o Brifwyl BBC Cymru'r Byd Chwaraeon Newyddion Y Tywydd Pobol y Cwm Adolygiadau C2 Llais Llên Tramor Gemau E-gardiau Radio Cymru | | |||||||||
|
| | |||||||||
| Ymateb Cymorth Wedi mwynhau'r ddalen hon? Anfonwch hyn at gyfaill! | | |||||||||
|
|
About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy |
Merthyr
Tudful yn 1831 yw lleoliad y gwrthryfel gwaethaf i’w weld ym Mhrydain
yn y 19eg ganrif. Un rheswm am y gwrthryfel yw’r ansefydlogrwydd a
grëwyd gan y galw am ddiwygio’r senedd. Ond yn y bôn, y rheswm am
y gwrthryfel yw profiadau unigryw y Cymry o’r chwyldro diwydiannol.
Cafodd o leiaf ugain eu lladd y tu allan i westy’r Castell yn y dref.
Mae gwrthryfel y Siartwyr yn 1839 yr un mor waedlyd. Roedd y Siartwyr
yn galw am bleidlais i bob dyn. Trefnwyd gorymdaith i Gasnewydd, yn
rhannol i brotestio ond yn rhannol hefyd yn ymgais i achosi chwyldro.
Cafodd o leiaf ugain eu lladd ger Gwesty Westgate, a chafodd yr arweinwyr
eu halltudio, gan gynnwys John Frost, a fu ar un adeg yn faer y dref.
Ar
ddechrau’r 1870au mae’r glowyr yn ceisio ffurfio undeb effeithlon,
ond yn aflwyddiannus oherwydd gwrthwynebiad y cyflogwyr. Yn y degawd
sy’n dilyn mae undebau lleol yn cael eu sefydlu, yn enwedig yng Nghwm
Rhondda, diolch i bobl fel William Abraham (Mabon). Daeth Undebaeth
Newydd i’r amlwg ar ddechrau’r 1880au, yn enwedig ymhlith y docwyr
a gweithwyr y rheilffyrdd. Ond o gofio pwysigrwydd glo yng Nghymru,
y datblygiad allweddol yw ffurfio Ffederasiwn Glowyr De Cymru yn 1898.
Nid iddynt hwy ddulliau cymedrol arweinwyr megis Mabon. Maes o law
fe fydd aelodaeth yr undeb yn fwy nag unrhyw sefydliad secwlar arall
yn hanes Cymru. 
