Vì sao kiềm chế sự bất mãn của giới trẻ là thách thức lớn nhất của ông Modi?

Ông Dharmendra Pradhan đã buộc phải từ chức Bộ trưởng Giáo dục Ấn Độ vào tháng trước, sau khi những người thuộc thế hệ Gen Z biểu tình vì đề thi tuyển sinh liên tục bị rò rỉ.

Việc ông Pradhan ra đi giúp Thủ tướng Narendra Modi tạm thời giải quyết được cuộc khủng hoảng trước mắt. Tuy nhiên, kiềm chế sự bất mãn của giới trẻ có thể vẫn là một thách thức lâu dài đối với chính phủ của ông.

Trong khi ông Modi nhanh chóng công bố việc thành lập các tòa án xét xử nhanh những người bị cáo buộc liên quan đến các vụ rò rỉ đề thi, đồng thời bổ nhiệm tỷ phú công nghệ Nandan Nilekani đứng đầu nỗ lực cải cách hệ thống thi cử của chính phủ, các chuyên gia cho rằng cần có một nỗ lực toàn diện hơn để giải quyết những lo lắng của giới trẻ.

Giới trẻ Ấn Độ cho rằng họ đang dần mất kiên nhẫn với một hệ thống không thể mang lại cơ hội việc làm tốt hơn hoặc một nền giáo dục giúp có việc làm ổn định và phù hợp.

"Thị trường lao động đã trở nên khắc nghiệt trong 10 năm qua. Việc làm ngoài lĩnh vực nông nghiệp không tăng trưởng, trong khi tiền lương thực tế gần như đình trệ," Santosh Mehrotra, một nhà kinh tế kỳ cựu và tác giả cuốn India Out of Work: Rethinking India's Growth Story (tạm dịch: Mất việc ở Ấn Độ: Tái định hình câu chuyện phát triển của Ấn Độ), nói với BBC.

"Ấn Độ đang phải đối mặt với hai vấn đề cùng lúc. Nền kinh tế yếu về mặt cơ cấu khiến nhu cầu lao động không tăng. Trong khi đó, hệ thống giáo dục quá yếu, không thể cung cấp lực lượng lao động mới có đủ khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường."

Cho đến nay, tăng trưởng GDP nhanh nhờ việc đẩy mạnh chi tiêu cho hạ tầng cơ sở vẫn là cách chính phủ đối phó với những chỉ trích về tình trạng tăng trưởng kinh tế không đồng đều.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những biến động trong tháng qua có thể buộc chính quyền phải đối diện nghiêm túc hơn với khủng hoảng giáo dục và tình trạng thất nghiệp ở giới trẻ.

Mehrotra cho rằng việc "phúc lợi nhà nước của Ấn Độ tăng lên mức chưa từng có", đặc biệt là các chương trình phát tiền trực tiếp cho người dân, cho thấy ít nhất nội bộ chính phủ đã nhận ra vấn đề này.

Nhưng giải quyết vấn đề sẽ là một thách thức vô cùng lớn.

Ấn Độ có lực lượng thanh niên lớn nhất thế giới, với hơn 360 triệu người trong độ tuổi 15-29.

Trong hai thập kỷ qua, tỷ lệ người đi học đã tăng mạnh, trong khi số lượng các trường đại học tư nhân và cơ sở đào tạo nghề cũng tăng nhanh.

Tuy nhiên, theo báo cáo State of Working India 2026 của Đại học Azim Premji, "quá trình chuyển từ việc học sang việc làm vẫn là một thách thức lớn, đặc biệt đối với những người tốt nghiệp đại học."

Tỷ lệ thất nghiệp ở người trẻ hiện gần gấp 4 lần so với nhóm không phải thanh niên, đồng thời cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu.

Đây không phải là vấn đề mới. Tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm tốt nghiệp đại học đã dao động quanh mức 35-40% trong 25 năm qua.

Tuy nhiên, vấn đề đã trở nên nghiêm trọng hơn trong những năm gần đây do dân số tăng nhanh và ngày càng có nhiều người bước vào thị trường lao động, cùng với sự cải thiện về khả năng tiếp cận giáo dục.

Năm 1983, chỉ 4% người trong độ tuổi 20-29 có bằng đại học và 13% trong số họ thất nghiệp. Đến năm 2023, tỷ lệ có bằng đại học đã tăng lên 28%, nhưng 67% trong số những người tốt nghiệp vẫn không có việc làm.

Chất lượng giáo dục vẫn là một vấn đề lớn tác động tới khả năng tìm việc. Trong khi đó, số lượng người tốt nghiệp tăng nhanh nhưng số việc làm dành cho người có bằng cấp không tăng một cách tương ứng.

Theo báo cáo, trong giai đoạn 2004-2005 đến 2023, mỗi năm có khoảng 5 triệu người tốt nghiệp đại học, nhưng chỉ khoảng 2,8 triệu người tìm được việc làm. Trong số này, không phải ai cũng tìm được công việc được trả lương. Điều này cũng góp phần khiến tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm tốt nghiệp đại học tăng và tốc độ tăng thu nhập chậm lại.

Hơn nữa, không có bằng chứng cho thấy kỳ vọng của người trẻ đang được đáp ứng. Theo báo cáo, chỉ khoảng 3,7% người tốt nghiệp đại học hoặc sau đại học tìm được việc văn phòng, trong khi chưa đến 7% có được công việc hưởng lương lâu dài.

Đây không phải là vấn đề có thể giải quyết bằng các biện pháp ngắn hạn.

"Chắc chắn có thể tạo thêm một số việc làm nếu nhanh chóng khôi phục các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng kể từ chính sách 'phi tiền tệ hoá [khi 86% lượng tiền tệ của Ấn Độ bị rút khỏi lưu thông chỉ trong vòng 4 giờ, trong một chính sách bị chỉ trích rộng rãi] và việc triển khai không đồng đều thuế hàng hóa và dịch vụ," Mehrotra nói.

Tuy nhiên, ông cho rằng Ấn Độ cần một chính sách công nghiệp mới, tập trung vào việc khôi phục toàn diện ngành sản xuất.

"Tỷ trọng của ngành sản xuất trong GDP đã giảm từ 17% năm 2015 xuống còn 14% hiện nay. Việc làm trong ngành sản xuất cũng giảm trong 5 năm sau năm 2015 và chỉ mới tăng trở lại, nhỉnh hơn một chút so với mức trước đó."

Trong khi đó, Mehrotra cho biết tổng số người làm việc trong ngành nông nghiệp thực tế đã tăng thêm 80 triệu người kể từ năm 2020, một dấu hiệu rõ ràng của tình trạng thất nghiệp trá hình. Điều này là vì trong một nền kinh tế công nghiệp hóa nhanh, người lao động thường chuyển từ nông nghiệp sang các ngành dịch vụ hoặc sản xuất, như đã diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới.

Tất cả những thách thức này càng trở nên nghiêm trọng hơn khi mô hình kinh doanh của những ngành tạo ra nhiều việc làm như công nghệ phần mềm – vốn là một trụ cột trong giấc mơ vươn lên của tầng lớp trung lưu Ấn Độ suốt ba thập kỷ – đang bị AI thách thức.

Trong một báo cáo gần đây, ngân hàng Goldman Sachs ước tính rằng 8-12% việc làm ngoài lĩnh vực nông nghiệp ở Ấn Độ có nguy cơ bị AI thay thế. Và những tác động của điều này đã bắt đầu xuất hiện.

Theo Neeti Sharma, CEO của TeamLease Digital, một trong những công ty cung ứng nhân lực nổi bật nhất Ấn Độ, tuyển dụng trong ngành công nghệ thông tin chỉ tăng ở mức một con số trong những tháng gần đây, việc làm hợp đồng thiếu ổn định ngày càng gia tăng, tiền lương đã đình trệ trong nhiều năm, trong khi những công việc dựa trên tri thức mà các sinh viên tốt nghiệp ngành STEM của Ấn Độ từng mặc nhiên kỳ vọng cách đây hai thập kỷ nay đã không còn nhiều.

Gần đây, một sự kiện của HCL Technologies, một trong những công ty phần mềm lớn nhất Ấn Độ, tại Chennai đã bị gián đoạn khi hàng trăm nhân viên đồng loạt hô vang "chúng tôi muốn được tăng lương". Điều này phản ánh sự thất vọng trong một ngành từng được coi là tấm vé vàng để có một cuộc sống tốt đẹp hơn.

"Những sinh viên mới tốt nghiệp sẽ phải thay đổi cách suy nghĩ để thích nghi với thực tế mới, khi số lượng công việc văn phòng đòi hỏi kiến thức đang giảm. Các cơ sở giáo dục cũng sẽ phải chuyển hướng sang cung cấp kỹ năng nghề thay vì chỉ đào tạo kiến thức. Vì tuyển dụng bây giờ người ta đã chuyển từ coi trọng bằng cấp sang coi trọng kỹ năng thực tế," Sharma nói với BBC.

Nói một cách đơn giản, những người trẻ Ấn Độ dù có bằng đại học vẫn có thể phải chấp nhận làm thợ sửa ống nước, thợ điện hoặc thợ cơ khí, thay vì mặc định rằng họ sẽ có những công việc văn phòng thoải mái trong môi trường có máy lạnh.

Điều này có nghĩa là, như nhà đầu tư hàng đầu Devina Mehra nhận xét trên X, một thế hệ người Ấn Độ đang không còn có thể mặc định rằng họ sẽ có cuộc sống tốt hơn cha mẹ.

Mehra cho rằng việc thu nhập chững lại ngay ở giai đoạn đầu phát triển của Ấn Độ có thể trở thành một "thảm họa" – và chính phủ Modi sẽ phải nỗ lực rất nhiều để ngăn chặn vấn đề này.