کرونا در ایران؛ سال تحصیلی جاری چه خواهد شد؟

مدارس ایران تا پایان سال جاری تعطیل اعلام شد و احتمال دارد که با ادامه انتشار ویروس کرونا (کووید-۱۹) این تعطیلی‌ها بعد از نوروز هم ادامه پیدا کند. آلودگی و برودت هوا، اعتراض‌های آبان ماه، و حالا ویروس کرونا، تا کنون بیش از یک ماه بر تعطیلات مدارس افزوده‌است.

با این روند، بنظر می‌رسد که سال تحصیلی جاری برای دانش‌آموزان سال مفیدی نباشد. اما وزارت آموزش و پرورش سعی دارد این موضوع را القا کند که تعطیلی مدارس، دانش‌آموزان را تعطیل نمی‌کند.

از ابتدای سال تحصیلی ۹۹-۹۸ موضوعات مختلفی دست به دست هم داد تا بخش آموزش، بیش از سال‌های قبل تعطیل شود. در شرایط بحرانی که به دلیل انتشار ویروس کرونا پیش آمده، عوامل خارج سازمانی، وزارت آموزش و پرورش را از انجام وظایفش بازداشته‌است. بر اساس گفته‌های اخیر حاجی‌میرزایی، وزیر آموزش و پرورش، ستاد ملی کرونا درباره تعطیلی مدارس تصمیم‌گیری می‌کند.

بنظر می‌رسد که خانواده‌ها هم از تعطیلی مدارس ناراضی نیستند، چون حفظ جان فرزندانشان را بر تحصیل آنها مقدم می‌دانند. چنانکه از محتوای پست‌های والدین دانش‌آموزان در شبکه‌های اجتماعی برمی‌آید، اگر مدارس تعطیل نمی‌شد هم بسیاری از والدین حاضر نبودند فرزندانشان را به مدرسه بفرستند.

گفته‌های مقامات آموزش و پرورش ایران نشان می‌دهد آنها به این موضوع واقف هستند که باید بخشی از تلاش خود را به ادامه کلاس‌ها در فضای مجازی و بخش دیگری را جبران عقب‌افتادگی‌های زمانی مدارس اختصاص دهند. اما پرسش اینجاست که آیا با وجود ادامه تعطیلی مدارس، به طور همزمان، امکان جبران این عقب‌افتادگی وجود دارد.

تعطیلاتی که به ۳۰ روز تعطیل مدارس افزوده‌شد

به طور کلی، حدود ۱۵ روز از سال تحصیلی به مناسبت نوروز تعطیل است. تعطیلات رسمی هم حدود ۱۵ روز تعطیل دیگر را رقم می‌زنند. تعطیلات ناشی از بارش برف و باران، و تعطیلات آلودگی هوا، که از سال ۱۳۹۴ در بسیاری از شهرها معمول شده را باید به این ارقام افزود.

اما تعطیلات سال تحصیلی جاری بسیار بیش از ۳۰ روز تعطیلی است که به طور معمول در ایران وجود دارد. امسال دلایل تعطیلی مدارس و تعداد روزهای تعطیل در استان‌های مختلف متفاوت بوده‌است. به عنوان مثال، استان‌های مرکزی، لرستان و همدان به دلیل برودت هوا و بارش برف تعطیلی داشتند.

استان‌های گلستان، کهگیلویه و بویراحمد، کردستان، قم، سیستان و بلوچستان، خراسان‌های شمالی و رضوی و قزوین به دلیل پیشگیری از شیوع آنفولانزا روزهای تعطیل بسیاری داشتند. استان‌های تهران و آذربایجان غربی به دلیل آلودگی هوا تعطیل بودند و استان‌های خوزستان و فارس به دلیل اعتراضات مردمی تعطیل شدند.

در ۷۰ روز نخست سال تحصیلی، دانش‌آموزان استان تهران حدود ۳۰ روز تعطیل بودند و تنها ۴۰ روز به مدرسه رفتند. این میزان تعطیلی، حدود هفت روز بیش از تعطیلی‌های مناسبتی و آخر هفته بود.

افزایش تعطیلی‌های مدارس به این دلیل نگرانی‌برانگیز است که دانش‌اموزان ایرانی تنها ۱۶۷ روز به مدرسه می‌روند. بر اساس سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، دانش‌آموزان دوره ابتدایی باید ۹۲۵ ساعت، دوره متوسطه اول ۱۱۱۰ ساعت و دوره متوسطه دوم ۱۳۲۰ ساعت در کلاس‌های آموزشی حاضر شوند.

با احتساب پنج ساعت آموزش روزانه در دوره ابتدایی، دانش‌آموزان باید ۱۸۵ روز درسی داشته‌باشند اما چنانچه مسعود کبیری، عضو پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در گفتگو با رسانه‌ها اظهارداشته، با وجود تعطیلی‌های متعدد، اگر همه کلاس‌های درس در طول سال تحصیلی تشکیل شود، یک دانش‌آموز ابتدایی حدود ۱۵۵ روز به مدرسه می‌رود. به این ترتیب، اکنون دانش‌آموزان دستکم ۳۰ روز کمتر از آنچه در سند تحول بنیادین آمده، آموزش می‌بینند.

با مشکلاتی که در سال تحصیلی جاری به وجود آمده، دستکم ۳۰ روز دیگر به ۳۰ روز کسری آموزش اضافه شده ‌است. این درحالی‌است که آموزش و پرورش ایران سال تحصیلی جاری را با کمبود ۱۰۸ هزار معلم آغاز کرد. به دلیل کمبود بودجه، نه تنها استخدام در آموزش و پرورش متوقف شده، بلکه پرداخت حق‌التدریس معلمان هم حدود یکسال به تعویق افتاده‌است. حالا در این شرایط، آموزش و پرورش باید در روزهای تعطیل هزینه‌های جاری را بپردازد و افت تحصیلی دانش‌آموزان را جبران کند. چنانچه بسیاری از کارشناسان و والدین پیشنهاد می‌کنند، برای جبران کسری آموزشی، کلاس‌های درس بهتر است تا ماه تیر ادامه داشته باشد.

بر اساس محاسبات محمد جواد محسنی نیا، کارشناس ارشد سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، دولت به طور متوسط ۵.۲ میلیون تومان برای هر دانش‌آموز ابتدایی، ۵.۳ میلیون تومان برای هر دانش‌آموز متوسطه اول، پنج میلیون تومان برای هر دانش‌اموز متوسطه نظری، پنج میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برای هر دانش‌آموز متوسطه فنی-حرفه‌ای و کاردانش هزینه می‌کند.

بیشتر بخوانید:

این کارشناس در گفتگو با ایسنا، ضمن با محاسبه هزینه نفر- ساعت اتلاف شده می‌گوید: "به ازای هر ساعت تحصیل دانش‌آموزان ابتدایی ۲۹۰۰ تومان، دانش‌آموزان متوسطه اول ۲۴۰۰ تومان، متوسطه دوم ۴۲۰۰ تومان و فنی-حرفه‌ای و کاردانش ۴۱۰۰ تومان هزینه می‌شود. ۴۲ درصد زمان آموزشی در مدارس تلف می‌شود. اگر این هزینه‌ها در ساعت‌های اتلافی ضرب شود، رقم ۷۹۴۰ میلیارد تومان برای دوره ابتدایی، ۳۴۰۰ میلیارد تومان برای دوره متوسطه اول و ۳۱۵۴ میلیارد تومان برای دوره متوسطه دوم به‌دست می‌آید که در مجموع حدود ۱۵ میلیارد تومان اتلاف منابع در سراسر کشور به همراه دارد."

با توجه به اینکه اظهارات این کارشناس آموزشی اول دی‌ماه، و پیش از تعطیلی‌های پیاپی اخیر صورت گرفته، باید دستکم ۵۰ درصد به رقم اتلاف منابع آموزش و پرورش افزود تا رقم اتلاف منابع تا امروز به‌دست آید.

تحصیل در مقابل خطرات سلامتی دانش‌آموزان کمرنگ شده‌است

اما با افزایش تعطیلی‌ها و احتمال تعطیل ماندن مدارس برای مدت طولانی‌تر بود که پیشنهاد آموزش مجازی دانش‌آموزان و همکاری صداوسیما با آموزش و پرورش مطرح شد. آموزش و پرورش ایران از روزهای ابتدایی آخرین ماه سال خورشیدی تلاش کرد این موضوع را یادآور شود که با تعطیلی مدارس، جریان آموزش تعطیل نشده است. این درحالی‌است که بیشتر سال تحصیلی سپری شده و تعداد روزهای کاری باقی‌مانده مدارس در سال تحصیلی جاری کمتر از دو ماه است.

آموزش وپرورش از شبکه آموزش تلویزیون ایران خواسته که دروس تمام دوره‌های تحصیلی را در برنامه‌هایش بگنجاند. هر چند بسیاری از مدارس غیرانتفاعی از اواخر پاییز که به دلایل مختلف تعطیلی‌ها افزایش یافت، آموزش مجازی را آغاز کرده ‌بودند.

در برخی مدارس، استودیویی راه‌اندازی شده که معلمان به جای کلاس درس، در مقابل دوربین آموزش می‌دهند و فیلم‌ها را با دانش‌آموزان مدرسه خود و سایر دانش‌آموزان به اشتراک می‌گذارند. به این ترتیب، با تاکید بر تولید محتوای مناسب برای مدرسه مجازی، مفاهیمی همچون "معلمان رسانه‌ساز " وارد ادبیات مسئولان آموزش و پرورش شده‌است.

زهرا که مادر دانش‌آموز کلاس نهم است، می‌گوید: "من دهه پنجاهی هستم و به یاددارم که در دوران جنگ ایران و عراق تلویزیون به ما آموزش می‌داد. اما این را هم به یاد دارم که آن نوع آموزش زیاد مفید نبود. در این شرایط به اصطلاح پشت بچه‌ها باد می‌خورد و برگرداندن آنها به فضای درس دشوار است."

مادر این دانش‌آموز در عین حال ادامه می‌دهد: "می‌دانیم که پایه درسی دانش‌آموزان در این شرایط ضعیف می‌شود، بخصوص درباره بعضی درس‌ها مثل ریاضی که تمرین زیادی می‌خواهد. دانش‌آموزان درس‌ها را به درستی یاد نمی‌گیرند و در پایه‌های تحصیلی آینده و همچنین کنکور دچار مشکل می‌شوند. اما بنظر می‌رسد با وجود ویروس کرونا که چاره‌ای نداریم جز اینکه بین زندگی بچه‌هایمان و پیشرفت درسی‌شان یکی را انتخاب کنیم و مسلم است که ما ترجیح می‌دهیم بچه‌هایمان زنده بمانند."

از سوی دیگر، آموزش در این شرایط برای معلمان دشوارتر از دانش‌آموزان است. فرهاد، معلم ریاضی یک دبیرستان غیرانتفاعی در این باره می‌گوید: "حتی وقتی دانش‌آموزان در کلاس نشسته‌اند، متمرکز نگه‌داشتن آنها دشوار است، چه رسد به اینکه دانش‌آموزان را از راه دور آموزش بدهیم."

خروجی سال تحصیلی جاری را باید با آزمون‌هایی که در پایان سال گرفته می‌شود سنجید. اما بررسی دقیق‌تر آنچه تاکنون گذشته، می‌تواند جوانب مختلف موضوع را روشن سازد. شاید تا دیر نشده، بتوان از افت تحصیلی دانش‌آموزان پیشگیری کرد.